Waterhistorie

 

Vanaf het begin van de ontginning van Nederland zijn de vaarwegen in sterke mate bepalend geweest voor de ontwikkeling van nederzettingen en economische activiteiten. De multifunctionaliteit van de vaarwegen werd ten volste benut voor o.a.:  afwatering, het transport van goederen en personen, verdediging, drinkwatervoorziening en open riool. Het economisch gebruik van de vaarwegen heeft Nederland grote economische voorspoed gebracht. Om het netwerk van zeeroutes, havensteden en achterlandverbindingen in stand te houden was de bevaarbaarheid van het water een vanzelfsprekend en noodzakelijkheid. Ons gevecht tegen het water resulteerde uiteindelijk in een ingenieus systeem van polders, boezems, sluizen, dynamische waterkeringen, landaanwinningen, harde en zachte kustversterkingen.  De kennis en kunde die onderwel werd opgedaan heeft ons wereldberoemd gemaakt en is momenteel een belangrijk exportproduct.

Verwaarlozing en Waterverzuiling

 

Alle binnenlandse vaarwegen vormden tezamen een goed functionerend waternetwerk dat alle historische steden met elkaar verbond. Dit veranderende met de komst van het snellere spoorwegennetwerk en later het snelwegennet rond de steden. De van oudsher sterke ruimtelijke functionele relatie tussen het water en de stad nam hierdoor af. Vaarwegen werden verwaarloosd, grachten werden gedempt en sluizen werden dichtgegooid. De steden keerden hun rug naar het water toe.


Momenteel is er sprake van een sterke specialisatie in de ruimtelijke ordening van Nederland waardoor de  samenwerking tussen ruimtelijke disciplines (civiele techniek, weg-en waterbouw, stedenbouw en landschapsarchitectuur) door regelgeving en taakstellingen alsmaar ingewikkelder is geworden. De centrale overheid delegeert steeds meer taken aan lagere overheden. Die lagere overheden beperken zich tot hun opgelegde kerntaken. Zoals de waterschappen alleen waterveiligheid en waterkwaliteit prioriteit geven. Door deze verzuiling neemt het multifunctioneel gebruik van het water af. Het vaarwegennetwerk delft hierbij het onderspit. Gebruikswater degradeert steeds meer tot kijkwater.

Opgaven voor Nederland Waterland

 

Los van de economische crises staat Nederland voor een aantal grote opgaven, deze zijn ruimtelijk, sociaal, economisch, ecologisch, civieltechnisch en waterstaatkundig van aard. We moeten ons watersysteem klimaatbestendig maken tegen de zeespiegelstijging, de afvoercapaciteit van onze rivieren vergroten en bestand maken tegen perioden van droogte en extreme neerslag.  Onze steden moeten aantrekkelijker worden voor bewoners, ondernemers en bezoekers. Daarom moet er ruimte gemaakt worden voor nieuwe woningen en economische activiteiten. Investeringen in onze natte en droge infrastructuur moeten onze bereikbaarheid garanderen. In het landelijk gebied moet plaats zijn voor agrarische ondernemers en natuurontwikkeling zonder dat dit ten koste gaat van de unieke cultuurhistorische landschapstypen van Nederland.

Het alomvattende karakter van het water kan bijdragen aan deze opgaven. Dat vraagt echter wel om een integrale visie waarbij de multifunctionaliteit van het water weer voorop staat en de unieke relatie tussen de binnenlandse vaarwegen en de aangrenzende stedelijke en cultuurhistorische landschappen weer in ere wordt hersteld.